Bela Palanka-min

05.11.2016.

O Beloj Palanci…

Bela Palanka nalazi se na važnom putu koji spaja Srednju Evropu i Malu Aziju. Na teritoriji od 517 km², prema popisu stanovništva iz 2011.godine živi 12 501 stanovnik. Bela Palanka podignuta je na temeljima antičke Remezijane i jedno je od najstarijih mesta na području Balkana. Prema jednom izvoru osnovali su je Kelti 280. godine pre nove ere, a po drugom su to učinili Tribali 292. godine. Zbog toga se smatra da je Bela Palanka stara oko 2300 godina. Kako se Remezijana nalazila na glavnom rimskom vojničkom putu Via Militaris, kroz istoriju je bila pod rimskom, zatim srednjevekovnom srpskom, a onda pod turskom vlašću.

U rimskoj imperiji Bela Palanka, nekadašnja Remezijana bila je jedan od najznačajnijih gradova. Važno je napomenuti da je na ovim prostorima rođen i episkop, misionar i crkveni pisac Sv. Nikita Remezijanski (338.-420.), koji je nakon prihvatanja hrišćanstva od cara Konstantina nastavio da ga širi na našim prostorima.

Na mestu današnje palanke, antičke Remezijane i srednjevekovnog Izvora uvek je bilo naselje i to kao upravno sedište Srednjeg Ponišavlja, kroz koje je prolazio glavni balkanski put (Via Militaris, Darigradski drum, danas Koridor 10), koji je na neki način određivao sudbinu mesta.

Bela Palanka

O istorijskim periodima govore materijalni ostaci. Najupečatljiviji objekat oduvek je tvrđava, četvorougaona građevina opasana kamenim zidovima i kulama, koja je kroz istoriju više puta rušena i obnavljana. Današnje ime Palanka je dobila je po prvom turskom utvrđenju sa zemljanim bedemom unutar zidina.

Antička tvrđava u Remezijani, posle obnove od cara Justinijana oko 550. godine, razorena je od Slovena i Avara oko 614.godine. Grad i okolina prepušteni su Slovenima. Posle uništenja antičkog grada i raspada vizantijskog i vojnog sistema 614. godine Ponišavljem su naredna dva veka upravljale slovenske plemenske starešine. Tada je Remezijana dobila novo ime Izvor. Pisanih tragova iz tog vremena nema, kao ni iz vremena dok je Ponišavlje, kao i najveći deo Srbije bilo u sastavu bugarske države (814.-969.) i makedonske Samuilove države (969.-1018.). Remezijanska tvrđava porušena je 1002. godine kada je vizantijska vojska porušila mnoga utvrđenja.

Pisani tragovi o utvrđenom srednjevekovnom gradu Izvoru, postoje iz 1095. godine, iz vremena prvog krstaškog pohoda. Po obnavljanju vlasti na Balkanu, Vizantincima drum od Carigrada do Beograda postaje strateški najvažniji, i poklanja mu se posebna pažnja, tako da su sve tvrđave i utvrđenja na njemu obnovljena.

Od 1183. godine do 1190. godine prostor Bele Palanke i okoline nalazi se u sastavu srpske države.

Godine 1389. na ovom području počinje turska vladavina. U austrijsko turskom ratu, avgusta 1737. godine austrijska vojska osvaja Ponišavlje i postavlja nemačke i srpske posade u Nišu, Palanci i Pirotu. Posle dva meseca Turci su povratili vlast u Palanci. Konačno oslobođenje od turske vlasti bilo je 1877. godine, posle drugog srpsko turskog rata. Nakon toga počelo je konsituisanje uprave u srezu i popis stanovništva. Prvi srpski popis februara i marta 1878. godine beleži da varošica Bela Palanka ima sto pedest osam kuća i 935 stanovnika i da sa selima Kremenicom i Novim Selom čini Belopalanačku opštinu, gde je i sedište Belopalanačkog sreza koji broji četrdest pet naselja.

Naslovna fotografija: Turistička organizacija Bela Palanka

Priredila Biljana Marinkov